اصطلاحات رایج در صنعت نشر دیجیتال

           

ناشر دیجیتال:

شخص حقيقي يا حقوقي طبق قوانين مربوط با تایید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ، اجازه اشتغال به نشر ديجيتال را دارد.

 

تولید کننده:

هر شخصی که نقش پدید آورنده و یا مالک نرم افزار را ایفا کند تولید کننده اثر شناخته می شود. مالک نرم افزار می تواند شخص پدیدآورنده، کارفرما، سفارش دهنده و یا استخدام کننده باشد.

 

تهیه کننده (مجری):

تهیه کننده واسط بین مالک (کارفرما) و پدیدآورندگان نرم افزار می باشد. وجود این نقش در تولید یک نرم افزار الزامی نیست و مالک (کارفرما) می تواند این وظیفه را نیز خود بر عهده گیرد. تهیه کننده در حقوق مادی و معنوی نرم افزار حقی ندارد مگر اینکه در متن قرارداد تنظیم شده با مالک (کارفرما) یا پدیدآورندگان نرم افزار به شکل دیگری توافق شده باشد.

 

برای اینکه شخصیتی تهیه کننده باشد باید شرایط زیر مهیا باشد:

- اول اینکه سرمایه کار توسط او پرداخت شود (این سرمایه ممکن است وام یا کمک بلاعوض یا حتی متعلق به شخص دیگری باشد)

- دوم اینکه پدید آورندگان مستقیماً توسط وی انتخاب و بکارگیری شده یا توسط نماینده او (مانند کارگردان) انتخاب شوند.

 

حامل های دیجیتال:

تعریف حامل آثار نرم افزاری(دیجیتالی) در این سایت به شرح زیر است:

۱-مبتنی بر حامل که آثار نرم افزاری بر روی سی دی، دی وی دی و ... ارائه می شود.

۲-مبتنی بر خط که آثار تولیدی دیجیتالی بر بستر رسانه های دیجیتالی نظیر خطوط تلفن و شبکه جهانی اینترنت ارائه می شوند.

 

پروانه انتشار:

کلیه نرم افزارهای تولید و یا ترجمه در داخل باید برای توزیع و نشر در جامعه، پروانه انتشار دریافت نمایند و متقاضی برای تکثیر نرم افزار باید پروانه انتشار دریافت نماید. در غیر اینصورت اجازه تکثیر و انتشار نخواهد داشت و در صورت تخلف، مشمول پیگرد قانونی خواهد بود. پروانه های انتشار صادر شده مدت دار بوده و پس از انقضای زمان، بی اعتبار تلقی می شوند.

                                                                                   

نکته۱ - برای نرم افزارهای تولید داخل، بعد از انقضای زمان پروانه انتشار، با درخواست مجدد مالک امکان صدور پروانه انتشار برای همان ناشر اولیه یا ناشر دیگر وجود دارد مگر آنکه در قرارداد اولیه، مالک کلیه حقوق نشر اثر را به صورت انحصار و با قید زمان نامحدود به ناشر اولیه واگذار کرده باشد که در این صورت پروانه انتشار مجدد تنها برای همان ناشر قابل صدور می باشد.

نکته۲ - متقاضیانی که برای گواهی ثبت نرم افزار اقدام می کنند، می توانند به طور همزمان، برای مجوز انتشار نیز درخواست دهند و نیازی به طی مراحل مجدد ندارند.

نکته۳ - برای دریافت مجوز انتشار نیازی به ارائه تائیدیه فنی شورای عالی انفورماتیک نمی باشد.

نکته۴ - آثار فیلم و موسیقی که در قالب های رایج این نوع آثار - قابل استفاده در دستگاه های پخش خانگی- ارائه می شوند، نرم افزار محسوب نمی شوند و برای دریافت پروانه انتشار باید به سایر معاونتهای مربوطه (معاونتهای وزارت ارشاد) مراجعه نمایند.

نکته۵ - برای تکثیر نرم افزارهای داخلی مالک یا ناشر اثر باید جهت دریافت مجوز اقدام نماید. در صورتی که ناشر برای درخواست پروانه انتشار اقدام می نماید باید اجازه مالک مادی اثر را برای تکثیر نرم افزار ارائه نماید.

نکته۶- پروانه انتشار هیچگونه حق مالکیت مادی را برای دارنده ی آن ایجاد و یا اثبات نمی کند.

 

گواهی ثبت:

گواهی ثبت نرم‌افزار، سند مالکیت معنوی اثر برای پدید آورنده آن و مالکیت مادی برای دارنده گواهی می باشد. کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که پدیدآورنده نرم افزار می باشند، به منظور ثبت حقوق معنوی و مادی نرم افزار خود می توانند درخواست دریافت گواهی ثبت نرم افزار نمایند. هر نرم افزار، فقط یک بار می تواند گواهی ثبت دریافت دارد.حقوق معنوی اثر قابل واگذاری نمی باشد.

 برای دریافت گواهی ثبت ارائه تائیدیه فنی شورای عالی انفورماتیک الزامی باشد. آثاری که ترکیب اثر آنها، مجموعه برنامه تولید داخل باشد در صورت دریافت این تاییدیه می تواند گواهی ثبت نیز بگیرد.

لازم به ذکر است حقوق معنوی برای پدید آورندگان کلیه آثار تولید داخل به صورت مشاع بوده و هرگونه نقل و انتقال حقوق مادی نرم افزار نیاز به اجازه تمام افراد ذکر شده در گواهی ثبت دارد. همچنین کلیه اشخاصی که به عنوان مالک در گواهی ذکر شده اند به صورت مشاع در حقوق مادی نرم افزار سهیم خواهند بود مگر آنکه درصد مالکیت معینی برای افراد مشخص کرده باشند.

 

مجوز تکثیر:

به دلیل ضرورت ساماندهی بازار و نظارت بر توزیع آثار نرم افزاری در کشور، و همچنین عدم تصویب قانون برای ثبت و حمایت از حقوق پدیدآورندگان خارج از کشور، نرم افزارهای خارجی، از جهت محتوایی بررسی شده و فقط «مجوز تکثیر» برای آنها صادر می شود. این نرم افزارها برای تکثیر در مراکز معتبر باید مجوز تکثیر دریافت نمایند. نرم افزارهای خارجی می توانند توسط چندین متقاضی، مجوز تکثیر دریافت نمایند و این مجوز حقی در مورد مالکیت آن نرم افزار ایجاد نمی کند.

نکته: آثار خارجی که توسط تولید کنندگان داخلی ترجمه شده باشد و یا توسعه ای در محتوا یا کارکرد آنها انجام شده باشد، در صورت اثبات ارزشمند بودن ترجمه یا توسعه انجام گرفته شده، امکان دریافت پروانه انتشار تعلق می یابد و تنها مقدار کار ویرایش، توسعه و یا توسعه انجام یافته در داخل مشمول قانون حمایت از پدید آورندگان رایانه ای می شود. لازم به ذکر است توسعه ی انجام یافته، هیچ گونه حق مادی ( اعم از حق انحصاری در زمینه نشر یا عرضه اثر ) نسبت به اصل اثر خارجی برای انجام دهنده ی توسعه ایجاد نمی کند و سایر افراد کماکان می توانند نسبت به انتشار اصل اثر خارجی، ( با رعایت ضوابط مربوطه ) اقدام نمایند.

شرکت هایی که نمایندگی انحصار اثر خارجی را از مالک حقیقی آن دریافت کرده باشند از حق انحصاری برای توسعه، تکثیر و توزیع نرم افزار مربوطه برخوردارند. بدیهی است توزیع آثار خارجی فوق الذکر نیز مشمول قوانین نرم افزار ( طی مراحل بررسی و اخذ مجوز انتشار مربوطه) می باشد.

 

برخی از مواد مهم این قانون به شرح ذیل می باشد:

ماده۲ـ ایجاد و فعالیت هر واحد فرهنگی دیجیتال و انتشار هر رسانه دیجیتال منوط به اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و متخلفین وفق قانون تعطیل مؤسسات و واحدهای آموزشی و تحقیقاتی و فرهنگی که بدون اخذ مجوز قانونی دایرشده و می‌شود ـ مصوب۱۳۷۲ـ و سایر قوانین موضوعه مورد پیگرد قانونی قرار خواهندگرفت.

ماده۳ـ کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی از جمله دارندگان مجوزهای موضوع مواد (۲) و (۴) این آیین‌نامه مکلفند برای انجام فعالیت‌های تبلیغاتی، روابط عمومی و معرفی کالا یا خدمات برای فروش (از قبیل مشاوره،تهیه و انتشار محتوای تبلیغاتی)، مجوز فعالیت تبلیغاتی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اخذ یا به کانون‌های تبلیغاتی دارای مجوز معتبر از آن وزارتخانه مراجعه نمایند.

ماده ۴ـ هرگونه فعالیت تجاری در زمینه تولید، تکثیر، توزیع و عرضه کالای شامل آثار دیداری و شنیداری به هر طریق از قبیل حامل‌های دیجیتال یا شبکه داده منوط به اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و متخلفین وفق قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیت‌های غیرمجاز می‌نمایند ـ مصوب۱۳۸۶ـ وسایر قوانین موضوعه مورد پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت.

تبصره۱ـ بسته‌های نرم‌افزاری رسانه‌ای و کالاهای شامل محتوای فرهنگی دیداری و شنیداری یا قابل اجرا به صورت محتوای یادشده، کالای شامل اثر دیداری و شنیداری محسوب می‌گردند.

برخط، اعم از آن که کالا، به صورت برخط بارگیری گردد یا پس از سفارش متقاضی، به وسیله پست، پیک یا سایر روش‌ها برای وی ارسال گردد، بدون اخذ مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ممنوع است.

 

هولوگرام:

هولوگرام یک نشانه تصویری سه بعدی است که با تکنولوژی لیزر بصورت برچسب تولید می‌شود و دارای جلوه‌های بصری منحصر بفرد از نام یا آرم گرافیکی در لایه‌های سه بعدی مختلف می‌باشد. مهمترین ویژگی هولوگرام که باعث شده است به مطمئن ترین برچسب روی کالاها تبدیل شود آن است که این برچسب بعد از تولید به هیچ وجه در هیچ جای دنیا قابل کپی برداری و تکثیر مجدد نمی‌باشد. لذا هولوگرام به عنوان برچسب اطمینان بر روی کالا می‌تواند بهترین ضامن برای اصالت محصول باشد، به طوری که مصرف کننده با دیدن هولوگرام بر روی کالا، باخیال آسوده اقدام به خرید می‌نماید.

قیمت حال حاضر هولوگرام برای نرم افزار های داخلی و ایرانی ۳۰ تومان و برای نرم افزار های خارجی ۸۰ تومان می باشد.

 

نکات ایمنی هولوگرام ها:

در این نوع هولوگرام برای ایجاد امنیت بیشتر ، شماره سریالی بر روی برچسب به کار گرفته شده است و همچنین متن خاصی را در هنگام کنده شدن از خود به جای می گذارند و بصورت طرحی از برچسب جدا شده و بر روی سطح قرار می‌گیرد. پس از دریافت پروانه انتشار یا مجوز تکثیر، نرم افزارها جهت توزیع و نشر در جامعه باید هولوگرام دریافت دارند، مراحل دریافت هولوگرام به شرح ذیل است:

پس از تایید نهایی نرم‌افزار، متقاضی - با در دست داشتن پروانه انتشار و مجوز تکثیر مربوطه - با مراجعه به مراکز تکثیر نرم افزار، جهت تکثیر نرم افزار خود ( حامل های نرم افزاری ) اقدام می نماید.

مراکز تکثیر، اجازه ندارند نرم افزارهایی بدون مجوز رسمی این مرکز را تکثیرنمایند و درصورت تخلف، با آنان طبق آیین نامه مراکز مربوطه برخورد خواهد شد.

متقاضی پس از تکثیر، یک نسخه از اثر تکثیر شده را به همراه نامه اعلام وصول از مرکز تکثیر را به این مرکز تحویل می نماید. پس از تایید تطبیق حامل تکثیر شده با نسخه اولیه و با توجه به شمارگان ( با تایید مسوول بخش) هولوگرام در اختیار متقاضی قرار می گیرد.

متقاضی موظف است هولوگرام‌ها را بر روی تمام نسخه های تولید شده الصاق نماید. متقاضی باید از هرگونه توزیع و انتشار نسخه های تکثیر شده بدون هولوگرام، خودداری نماید.